Hakkında

Osmanlı Uluslararası Düzeni: Mikro, Mezo ve Makro Seviyede Düzen Kurucu Mekanizmalar
Yürütülen Yer
Sakarya Üniversitesi – Orta Doğu Enstitüsü
Yürütücü
Prof. Dr. Tuncay Kardaş
Proje Kapsamı
TÜBİTAK 1001 - (Proje No: 223K553)
Proje Süresi
Başlangıç Tarihi: 01/07/2024
Bitiş Tarihi: 04/01/2027

Bu proje, Sakarya Üniversitesi Ortadoğu Enstitüsü bünyesinde, Prof. Dr. Tuncay Kardaş yürütücülüğünde ve TÜBİTAK 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında (Proje No: 223K553) yürütülmektedir.

Proje, erken modern dönemde (1450–1850) Afrika ve Avrasya coğrafyasında hüküm süren Osmanlı uluslararası düzeninin inşa, işleyiş ve çöküş mekanizmalarını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Osmanlı tecrübesini yalnızca bir imparatorluk modeli olarak değil, uzun süreli ve çok katmanlı bir uluslararası düzen olarak ele alan ilk sistematik akademik araştırma olma niteliği taşımaktadır.

Araştırma, Osmanlı siyasi failliğini geri plana iten kültürel-indirgemeci ve Avrupa-merkezci yaklaşımların ötesine geçerek, Osmanlı düzeninin farklı sosyo-ekonomik aktörleri, dinleri ve etnik toplulukları nasıl bir arada tuttuğunu incelemektedir. Osmanlı düzeni, önceden var olan bir kültürel ya da dini birlikteliğe değil; İstanbul merkezli, hegemonik bir politik yapılanma aracılığıyla farklı birimleri entegre eden esnek bir yönetsel yapıya dayanmıştır. Bu çerçevede proje, Osmanlı uluslararası düzeninin mekansal ve siyasal topografyasını üç ana halka üzerinden ele almaktadır: merkezi olarak yönetilen bölgeler (Anadolu ve Balkanlar), merkeze bağlı politik birimler (Arap toprakları ve Kuzey Afrika valilikleri) ve dış vasal yapılar (Osmanlı Avrupası ve Kırım Hanlığı).
Araştırmanın temel soruları şunlardır: Bu farklı politik ve kültürel birimleri yaklaşık 400 yıl boyunca bir arada tutan mekanizmalar nelerdir? Siyasi, ekonomik ve askeri etkileşimlerin uzun vadeli ve istikrarlı biçimde sürdürülmesini sağlayan unsurlar nasıl işlemiştir? Proje, bu sorulara yanıt verebilmek amacıyla mikro, mezo ve makro düzeylerden oluşan üç katmanlı bir analiz çerçevesi kullanmaktadır. Mikro düzeyde karar alıcı elitlerin ve yönetsel uygulamaların rolü incelenirken, mezo düzeyde siyasi otoriteyi yapılandıran kurumsal ve meşruiyet mekanizmaları ele alınmaktadır. Makro düzeyde ise Osmanlı’nın askeri, ekonomik ve jeopolitik stratejileri analiz edilmektedir. Araştırma, Osmanlı tarih yazımında son yıllarda biriken geniş ikincil literatürün yanı sıra, Osmanlı Arşivi tarafından günümüz Türkçesine çevrilmiş yaklaşık 200 adet Miri Ahkam ve Mühimme Defteri gibi birincil kaynaklara dayanmaktadır.